"Het certificaat is het bewijs"
Afnemers en overheid verlangen steeds vaker een objectief kwaliteitsbewijs van geleverde producten of diensten. Hiervoor wordt steeds vaker gegrepen naar certificatie. Op het gebied van certificatie komen we meerdere vormen tegen, waaronder productcertificatie en kwaliteitsysteemcertificatie.
Bij productcertificatie is de kwaliteitsbewaking er op gericht er voor te zorgen dat het geleverde product voldoet aan de gestelde eisen. Onder producten kunt u allerlei zaken verstaan, van een kartonnen doos tot een compleet bouwwerk, van een onderdeeltje in de wasmachine tot de complete wasmachine. Voordeel van deze vorm van certificatie is evenwel altijd dat u, bij gebruik van het product, vrij snel kunt zien of dit aan uw verwachtingen voldoet.
Procescertificatie kan ook gezien worden als een vorm productcertificatie. Hier is de kwaliteitsbewaking gericht op het (productie-) proces van het bedrijf, met de achterliggende gedachte dat door een constante kwaliteit van bedrijfsprocessen deze overzichtelijk en controleerbaar worden en dat daarmee de geleverde producten ook aan een bepaalde mate van kwaliteit zullen voldoen. Indien het gaat om producten die u dagelijks of regelmatig gebruikt, geldt ook hier dat u afwijkingen vrij snel kunt signaleren. De keuze van een bedrijf voor productcertificatie of procescertificatie wordt dan ook meestal ingegeven door andere zaken.
Bij beveiliging spelen geheel andere factoren een rol. Hier geldt dat de meeste klanten maar op twee manieren met de geleverde kwaliteit van het beveiligingsproduct te maken krijgen, namelijk door een storing of door een incident (brand, inbraak, etc.). Het feit dat uw beveiliging geen storing geeft, betekent misschien wel dat het gehele systeem niet werkt. Daar komt u misschien pas achter nadat er een inbraak of brand is geweest. Om deze redenen is voor de beveiligingsindustrie de keuze bij het certificeren gevallen op productcertificatie onder de Europese accreditatiestandaard EN 45011. Hierbij wordt het geïnstalleerde beveiligingssysteem gezien als het product. De kwaliteitsbewaking is gericht op de verschillende componenten van de installatie en de wijze waarop deze is aangelegd. Een correcte werking van de installatie wordt na afloop van het installeren geïnspecteerd. Op deze wijze kan gesproken worden over een gerechtvaardigd vertrouwen in de aflevering van een betrouwbare en effectieve beveiligingsinstallatie tegen brand of inbraak.
Als een beveiligingsbedrijf besluit om zijn diensten onder certificatie aan te bieden, bestaat de mogelijkheid om de op te leveren installatie te voorzien van een certificaat. Dit certificaat geeft de afnemer van het product het bewijs dat de geleverde installatie is aangelegd volgens de hiervoor opgestelde eisen en dat op een correcte werking ervan mag worden vertrouwd. Uitzondering hierop vormt de BORG PAC regeling. Dit is een EN 17021 (procescertificatieschema) regeling.
Inspectie, Audit, Certificatie, Accreditatie,
Onafhankelijke certificatie instellingen voeren audits en inspecties uit bij bedrijven. In het hier volgende artikel wordt het verschil tussen audits en inspecties uitgelegd en wordt nader verklaard wat accreditatie van deze activiteiten precies inhoud.
1. Inspectie
Als een product beoordeeld wordt aan de hand van vooraf vastgestelde eisen, is sprake van inspectie. Behalve concrete producten kunnen ook processen of diensten geïnspecteerd worden, mits vooraf duidelijke eisen zijn vastgelegd.
Inspecties kunnen plaatsvinden tijdens de productie, bijvoorbeeld om een halfproduct te testen, of aan het eind van de productie, voor of direct na de aflevering. In deze gevallen is sprake van inspectie tijdens de productiefase. Daarnaast is het mogelijk om inspecties uit te voeren in de gebruiksfase, als het product dus reeds is geleverd aan een afnemer. Ongeacht de levensduur van het product kan op ieder moment een inspectie worden uitgevoerd.
De beperking van inspectie is echter dat het alleen een uitspraak doet over de kwaliteit van een product (of proces / dienst) op het moment dat de inspectie is uitgevoerd. Met name tijdens de gebruiksfase, als het product door allerlei factoren kan worden beïnvloed, zal de uitslag van de inspectie een beperkte geldigheid hebben. Daarbij komt dat er alleen met zekerheid een uitspraak over het geïnspecteerde product van dat moment gedaan kan worden. Als er tijdens de inspectie op belangrijke punten aandacht is voor het productieproces, kan het mogelijk zijn het testresultaat ook voor andere producten binnen dezelfde serie te laten gelden. Uiteraard moeten de productiecondities dan gelijk blijven.
Inspectie activiteiten kunnen geaccrediteerd worden. Een Accreditatie Instelling als de Raad voor Accreditatie (RvA), kan op verzoek de Instelling die de inspecties uitvoert beoordelen op basis van de accreditatienorm voor Inspectie Instellingen (ISO 17020, voorheen NEN EN 45004). De Inspectie Instelling wordt dan onder meer beoordeeld op onafhankelijkheid, integriteit, betrouwbaarheid en deskundigheid. Als de Instelling voldoet aan de vereisten mag zij de af te geven inspectie verklaringen (of inspectie certificaten) voorzien van het RvA accreditatiemerk. Aangetoond is dat er een gerechtvaardigd vertrouwen in de juistheid van de inspectieverklaring bestaat.
Geaccrediteerde inspectie komt voor in 3 categorieën; Type A, B of C.
* Type A Inspectie Instellingen voeren alleen inspecties uit en hebben in het geheel geen betrokkenheid met de producten die zij inspecteert.
* Type B Inspectie Instellingen voeren alleen inspecties uit van door het (moeder-) bedrijf geproduceerde producten, waarbij een duidelijke scheiding in productie- en inspectiepersoneel aangebracht dient te zijn. Dit betreft veelal de kwaliteitscontrole afdeling van productiebedrijven.
* Voor type C instellingen tenslotte geldt hetzelfde als bij B, met dien verstande dat zij ook voor andere productiebedrijven inspecties uitvoeren.
Belangrijke kenmerken van inspectie:
- een inspectie kan alleen een gerechtvaardigd vertrouwen geven in het geïnspecteerde product. In sommige situaties, waarbij in serie geleverd wordt, kan een verklaring worden afgegeven over de hele serie. Een voorbeeld hiervan is inspectie van koekjes, die gemaakt worden van hetzelfde beslag en in dezelfde procesgang in de oven zijn gebakken. Vastgesteld moet dan zijn dat het beslag homogeen is en het productieproces langs identieke wijze (met exact dezelfde handelingen en processen) wordt uitgevoerd. Er wordt geen uitspraak gedaan over de kwaliteit van het product in de toekomst.
- Inspectie kan zowel in de nieuwbouw- als in de gebruikersfase worden uitgevoerd.
- De inspectiepunten dienen eenduidig en onmiskenbaar te worden gedefinieerd.
2. Audit
Een audit is een systematisch en onafhankelijk onderzoek om te bepalen in hoeverre men de kwaliteit van het interne bedrijfsproces heeft geregeld en gewaarborgd. Het betreft dus een evaluatie van de processen, producten of diensten van een kwaliteitssysteem. U vindt een dergelijke audit bijvoorbeeld in kwaliteitssystemen als ISO 9000. Verschillende auditsystemen
Er bestaan diverse soorten audits. Zij onderscheiden zich door nuances in hun doelstellingen van elkaar. Zo bieden bepaalde audits door certificering vooral transparantie naar buiten (bijv. ISO 9000). Andere auditsystemen zijn meer intern gericht. Deze systemen willen de werknemers tot zelfevaluatie, bijsturing en verbetering stimuleren. Audits worden gebruikt binnen systeemcertificatie (zie hieronder).
3. Certificatie
Certificatie is in drie verschillende vormen onder te verdelen: kwaliteitssysteemcertificatie, productcertificatie en persoonscertificatie. De eerste 2 vormen worden hieronder besproken, persoonscertificatie is vrij zeldzaam en wordt in dit artikel niet nader uitgelegd.
Systeemcertificatie
Systeemcertificatie is van toepassing op kwaliteitszorgsystemen, ook wel managementsystemen genoemd. Een Certificatie Instelling kan een kwaliteitssysteem van een bedrijf beoordelen en indien aan de eisen voldaan wordt, een certificatiebesluit nemen en een certificaat afgeven. Op dit certificaat wordt verklaard dat het kwaliteitssysteem voldoet aan de gestelde eisen. Er kan gesteld worden dat het betreffende bedrijf is gecertificeerd.
Geaccrediteerde certificatie houdt in dat de Certificatie Instelling op haar beurt weer wordt getoetst op een onafhankelijke, onpartijdige, betrouwbare en deskundige uitvoering van de audit en het nemen van een certificatiebesluit. Voor Certificatie Instellingen die actief zijn op het gebied van systeemcertificatie, geldt de accreditatienorm NEN EN 45012. Op korte termijn (medio 2007) zal hiervoor een nieuwe norm worden geïntroduceerd: ISO 17021.
Onder accreditatie mogen geen verklaringen worden afgegeven over de kwaliteit van de producten, omdat deze afhankelijk is van hetgeen is afgesproken met de klant. Wel kan gesteld worden dat er een gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat de afgesproken kwaliteit wordt geleverd. Maar er mag dus geen keurmerk of label op het product of de verpakking worden afgebeeld.
Belangrijke kenmerken systeemcertificatie:
- Systeemcertificatie is van toepassing op kwaliteitssystemen waarin de zogenaamde Deming-cirkel (plan-do-check-act) is terug te vinden. Deze wordt kortweg gekenmerkt door het vaststellen van een kwaliteitsbeleid, dat resulteert in concrete doelstellingen. Verder dienen de bedrijfsprocessen in procedures, kwalificatie-eisen van het personeel, klachtenprocedure etc. te zijn vastgesteld en met regelmaat worden beoordeeld door middel van interne audits. Geconstateerde tekortkomingen dienen met behulp van een verbetermechanisme te worden opgeheven. Het management van het bedrijf dient vervolgens door een Management Review de effectiviteit van het managementsysteem vast te stellen en naar aanleiding hiervan haar beleid en doelstellingen bij te stellen, waarmee de cyclus opnieuw doorlopen dient te worden.
- Ten behoeve van de audit van het kwaliteitssysteem moeten de productieprocessen operationeel te zijn. Dit kan de productie zijn tijdens de nieuwbouwfase, maar ook bijvoorbeeld het uitvoeren van onderhoud in de gebruiksfase. Voor geaccrediteerde systeemcertificatie geldt echter dat inspectie activiteiten niet bij het systeemcertificaat kunnen zijn inbegrepen.
- Het certificatieschema, op basis waarvan de audit wordt uitgevoerd, dient een deugdelijk toezichtsregime te bevatten. Met regelmaat zal moeten worden beoordeeld of het kwaliteitssysteem van de leverancier blijvend aan de eisen voldoet. Dit toezicht beperkt zich tot het kwaliteitssysteem van de leverancier en strekt zich niet uit tot eerder geleverde producten.
Productcertificatie
Als een product (of proces of dienst) vergezeld wordt van een verklaring of een certificaat, kan gesproken worden over een productcertificaat. Dit kan door de leverancier zelf worden opgesteld en bij de levering worden bijgevoegd (fabrikant-eigen verklaring). Waardevoller is het als een ander dan de leverancier of de afnemer zich uitspreekt over het product, we spreken dan over derde partij certificatie (zgn. third-party certification). Dit komt voor bij producten die onder algemeen aanvaarde normen worden geproduceerd en waarbij het betreffende product door (eisende) partijen wordt voorgeschreven.
Voor het afgeven van het certificaat zal een Certificatie Instelling een bepaald onderzoek uitvoeren. Dit kan bestaan uit inspecties of audits, of een mengvorm van beide. Van audits is pas sprake als er hoofdzakelijk kwaliteitssysteem elementen worden beoordeeld (opvolging van vastgelegde productie-procedures). Inspectie van een product alleen is niet voldoende, omdat daarmee slechts een uitspraak over één product kan worden gedaan. Door de combinatie van een (of meer) inspectie plus een audit van het kwaliteitssysteem of belangrijke onderdelen daarvan, kan een uitspraak gedaan worden over de productie in meer algemene zin. Tenminste, van die productie die is beoordeeld. De Certificatie Instelling geeft vervolgens het bedrijf toestemming om het bepaalde product keurmerk te mogen gebruiken op de door het bedrijf afgegeven product certificaten en/of op de producten af te beelden.
De Certificatie Instelling kan accreditatie aanvragen, om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van haar beoordelingen te onderstrepen. De RvA zal de Instelling net als bij inspectie ondermeer toetsen op onafhankelijkheid, onpartijdigheid, betrouwbaarheid en deskundigheid. Als de Certificatie Instelling aan alle accreditatie eisen voldoet, geeft zij op haar beurt het bedrijf toestemming behalve het productkeurmerk ook het RvA keurmerk op de certificaten te gebruiken en/of op de producten af te beelden.
Omdat het bij productcertificatie gaat om de kwaliteit van de productie van een bedrijf, kan dit alleen worden toegepast in de productiefase. Op het moment dat een product niet meer in eigendom van de leverancier is, wordt een betrouwbare beoordeling van de oorspronkelijke kwaliteit erg moeilijk. Onder accreditatie is dit daarom niet mogelijk en is productcertificatie beperkt tot het afgeven van een certificaat direct vooraf of tijdens de overdracht van het product van de leverancier aan de afnemer. Het is wel zaak dat de beoordeling (inspectie en/of audit) tijdens de productie plaatsvindt.
Belangrijke kenmerken productcertificatie:
- Het certificatieschema, op basis waarvan beoordeeld wordt, kan verschillende beoordelingssystemen bevatten, als er maar een concrete verificatie van het product zelf in is opgenomen. Daarnaast zal vastgesteld moeten worden of de beoogde productkwaliteit bij voortduring stabiel en constant blijft. Er wordt veel gebruik gemaakt van een beoordelingssysteem waarbij de producten op enig moment worden geïnspecteerd, gecombineerd met de beoordeling van systeemelementen om te kunnen garanderen dat de producten ook in de toekomst blijven voldoen. Systeemelementen kunnen eisen zijn, gesteld aan het productiepersoneel, apparatuur en/of te volgen procedures. Soms worden zoveel systeemelementen vereist, dat dit op zich een klein kwaliteitssysteem betreft. Het onderwerp van certificatie blijft echter het product.
Andere beoordelingssystemen zijn mogelijk, waarbij testen uitgevoerd worden (door laboratoria of testhuizen, ISO 17025) of alle geproduceerde producten worden beoordeeld of alleen batch-gewijs etc.
- Bij geaccrediteerde productcertificatie moet sprake zijn van een daadwerkelijke levering van de producten, processen of diensten, aan een afnemer. Productcertificatie is daarmee alleen mogelijk in de nieuwbouwfase en is dus niet mogelijk in de gebruiksfase.
- Er moet een deugdelijk toezichtsregime in het schema zijn opgenomen, waarmee met regelmaat wordt beoordeeld of de producten van de leverancier blijvend aan de eisen voldoen. Ook hier zijn verschillende vormen denkbaar, waarbij met behulp van testen, op te vragen registraties, al dan niet ter plaatse beoordeelt of blijvend aan de eisen voldaan wordt.
- Ten aanzien van de certificatie van onderhoudswerkzaamheden is het volgende op te merken. Indien onderhoud uitgevoerd wordt aan de hand van een vooraf gestelde onderhoudslijst, kan dit als een certificeerbare dienst gezien worden. Indien voorafgaand aan het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden eerst een inspectie uitgevoerd wordt, naar aanleiding waarvan de uit te voeren onderhoudsaspecten worden bepaald, is dit niet certificeerbaar. De directe koppeling van de inspectie en het uitvoeren van onderhoud is in termen van onafhankelijkheid niet te verzekeren. Ook alleen het uitvoeren van een inspectie is niet bij productcertificatie onder te brengen: het betreft dan de certificatie van inspecties die feitelijk onder accreditatie gebracht dient te worden.
De accreditatienormen op een rij:
1. Inspectie: nader beschreven in de ISO 17020, criteria voor organisaties
(Inspectie Instellingen) die keuringen uitvoeren.
2. Productcertificatie: nader beschreven in de EN 45011, de Europese Norm voor derde
partij organisaties (Certificatie instellingen) die productcertificatie
uitvoeren. De geldigheid van een certificaat wordt bepaald in de onderliggende regeling;
3. Systeemcertificatie: nader beschreven in de NEN-EN 17021, de Europese Norm voor derde
partij organisaties (Certificatie Instellingen) die kwaliteitssystemen beoordelen en certificeren.
De geldigheidvan de certifcaten voor ISO 9001:2000 zijn drie jaar, mits voldaan wordt aan jaarlijkse controle
De "oude" norm NEN-EN 450212 is vervangen door de ISO 17021 de Internationale norm voor Certificatie Instellingen die kwaliteitssystemen beoordelen en certificeren. De nieuwe norm wordt vanaf september 2006 gebruikt, per 15 september 2008 is de (NEN) EN 45012 niet meer geldig.